Jezuici - historia

Jezuita - historia Ignacy Loyola razem z grupą studentów z Sorbony 15 sierpnia 1534, udał się do kaplicy Świętego Dionizego na wzgórzu Montmartre, by złożyć śluby czystości, ubóstwa oraz ruszyć z pielgrzymką do Jerozolimy. W przypadku gdy pojawiłaby się możliwość, to również oddać się na rozkazy papieża. Po ukończeniu szkoły studenci razem z Ignacym, chcieli udać się do ziemi obiecanej. Niestety z powodu toczących się wojen z Wenecją, nie było to możliwe. Mimo wszystko, ofiarowali swoje posłuszeństwo papieżowi.

Papież Paweł III w Tivoli 3 października 1539, zatwierdził ustnie pierwszą wersje reguły zakonnej. Formuła znana była także jako Formuła Instytutu Towarzystwa Jezusowego. Papież mówił przy tym: Digitus Dei est hic! (Palec Boży jest tutaj!). Zatwierdzenie pisemne reguły nastąpiło Listem Apostolskim Regimini militantis Ecclesiae, przez niego samego 27 września 1540. Dnia 21 lipca 1550, Juliusz III potwierdził zmienioną i rozszerzoną wersję Formuły i określił na nowo wydane indulty i przywileje.

Zakon w ciągu pierwszych lat swojej działalności koncentrował się głównie na pracy wykonywanej przez apostołów, bitwie ideologicznej z reformacją i oświeceniem. Ważnym czynnikiem była dla nich wiedza i wykształcenie, dlatego organizowali publiczne edukacje na wszystkich szczeblach – kolegia, oraz prace misyjne na całym świecie.

Towarzystwo Jezusowe tworzyło od początku systemy szkolnictwa podstawowego i średniego w wielu państwach Europy oraz nadawały mu odpowiedni ton aż do kasaty zakonu w 1773 roku. Szkoły te, były uznawane za najnowocześniejsze w XVI i XVII w., a i w XVIII w. starali się, aby podążały za postępami rewolucji naukowej.

Śmiała i nad wyraz dobra działalność Zakonu, przysporzyła im mnóstwo wrogów. Osoby te zarzucały Jezuitom że są wrogami Państwa i społeczeństwa. Uważali tak dlatego, ponieważ Jezuici wg nich głoszą peobabilistyczną i kazuistyczną teologie moralną, która jak mówiono, miała usprawiedliwić zasadę „cel uświęca środki”. Dodatkowo mieli oni za złe dopuszczanie do zabójstw, ludzi którzy byli skazani za herezje – bez wyjątków, nawet jeśli byli to władcy (np. kontrowersja z 1614 roku, która dotyczyła dzieła Defensio catholicae fidei ojca Suareza).

Jezuici wkraczali na nieodkryte tereny Ameryki Południowej i prowadzili tam swoją działalność misyjną. Bronili ludzi – autochtonów przez niewolnictwem i wyzyskiem. Stworzyli tam tkz. Sieć redukcji misyjnych, które nawet antyklerykalny Wolter nazwał triumfem ludzkości.

Obracając się w środowisku elity, mieli duży wpływ na kierunek rządów, przez co zostali oskarżeni o inspirowanie prześladowań protestantów (hugenotów) we Francji (m.in. dragonady za Ludwika XIV).

SPOWIEDNICY WŁADCÓW - JEZUICI

W 1575 roku król francuski Henryk III wybrał sobie za spowiednika jezuitę – ojca Edmonda Augera. Od tej pory, każdy król Francji miał osobę z zakonu za swojego osobistego spowiednika. Z racji tego, jak silny wpływ miała kultura francuska na ludzi, jezuici byli wybierani na spowiedników w całej reszcie innych katolickich dworów Europy, również na dworze króla Jakuba II.

KASATA ZAKONU JEZUITÓW

Jezuici prowadzili działalność prokatolicką, która skierowała przeciw nim wojujących z kościołem filozofów oświecenia, jak i również protestantów i jansenistów. Oskarżali oni Towarzystwo o waśnie, zgorszenia, rozruchy i rzekome bunty. Na skutek tego, władcy z dynastii Burbonów we Francji, Hiszpanii i Obojga Sycylii, wygnali Jezuitów ze swoich posiadłości, a w następnym czasie zażądali zniesienia zakonu.

Zakon został usunięty z Portugalii, ze względu na dyktatury antyklerykalnego markiza Pombala. Paryski parlament, który został opanowany przez jansenistów, domagał się przeprowadzenia reorganizacji zakonu. Towarzystwo opierało się presji, zaś ich generał Lorenzo Ricci ( według innych źródeł papież Klemens XIII) wypowiedział pamiętne słowa: Sint ut sunt, aut non sint (Niech Bedą jak są, albo niech nie będą).

OKOLICZNOŚCI KASATY ZAKONU

Główną przyczyną wygnania zakonu z państw Europy – Francji była sprawa ojca La Valette’a, przełożonego na Martynice. La Valette nie był w stanie spłacić kredytu, który wziął na działalność handlową misji. dług osiągnął kwotę dwóch i pół miliona liwrów. Generał Ricci nie chciał pomóc w spłacie długu , ponieważ uważał że to La Valette pogwałcił prawo zakonu, które zabraniało prowadzenia interesów z pozycji zarządzającego lub partnera w interesach. Sąd nakazał Towarzystwu spłatę długów La Valette’a, gdyż spółka z Marsylii udała się ze sprawą do sądu. Jezuici odwołali się do Parlamentu Paryskiego, który niestety nie zgodził się na to. Ponadto, zaczęto dogłębnie i dokładnie badać nauki Zakonu. Sporządzono zestawienie nauk zawartych w księgach 156 jezuitów, które ukazały się od XVI w. – głownie z dziedziny teologii moralnej i kazuistyki. Wszystkie dzieła opublikowano w jednym grubym tomie folio. Parlament Francji zaczął obrady na temat nauk zakonu 5 marca 1762 roku. W Lipcu 1762 roku Parlament uznał działalność zakonu za złą i szkodliwą dla interesów narodu francuskiego i usunął towarzystwo z kraju, zarządzenie decydujące o tym przedsięwzięciu, król podpisał dopiero w listopadzie 1764 roku.

Rząd rozpoczął politykę antykościelną w Portugalii jak i w Hiszpanii, przez to wybuchł bunt ludności w Madrycie (1766). O wszczęcie buntu oskarżono Jezuitów i na mocy dekretu Karola III 1 IV 1767r. zostali oni wypędzeni z kraju i kolonii. W 1767r. zakon wygnano z Neapolu.

Niedługo potem, zaczęli domagać się kasaty zakonu od papieża. Pod naciskiem Burbonów w 1769r na papieża wybrano Klemensa XIV oraz zmusili go do złożenia obietnicy likwidacji całego towarzystwa. W związku z tym, zamknął on wszystkie jezuickie domy i kościoły w krajach papieskich oraz kolegium jezuickie w Rzymie w 1772. Ostatnim Uderzeniem wykonanym przez Papieża, było dla Zakonu brewe Dominus ac Redempotor, którym uginając się pod presją polityczną koalicji zniósł oficjalnie i formalnie Towarzystwo Jezusowe we wszystkich krajach. W 13 VIII 1773 została powołana specjalna kongregacja kardynałów i konsultorów, która miała określić sposób przeprowadzenia kasaty. Powołał ją papież - w 18 XVIII 1773 kongregacja wydała odpowiednie pismo na temat kasaty. Klemens XIV w brewe, zastrzegł ważność i moc wykonawczą na określonym terenie od decyzji monarchy. Majątkiem pojezuickim na terenie Reczypospolitej Polskiej, zajęły się Komisje Rozdawnicze Koronna i Litewska.

Zanim doszło do kasaty, zakon liczył 41 prowincji z 24 domami profesorów i 1538 domami, kolegiami, rezydencjami, seminariami, nowicjatami, konwiktami i misjami. Było ich w 1773 roku 22,5 tys.

LATA DO 1814

Fryderyk II władca Prus, nie zezwolił na głoszenie w swoim kraju treści breve dominus ac Redemptor noster. Zakonowi został Uniwersytet Wrocławski o wydziale teologicznym i w razie kasaty kandydaci na kapłanów musieli by wyjeżdżać na studia do innych krajów. W Prusach kasata zakonu nastąpiła kilka lat później. Caryca Katarzyna II chcąc zademonstrować swoją niezależność od polityki Burbonów, a również w uznaniu za wysoki poziom edukacji zezwoliła jezuitom na zachowanie terenów, które zajęli podczas I rozbioru polski. Stanisław Czerniewic został wybrany przez jezuitów na tymczasowego wikariusza generalnego. napisał on list do papieża Piusa VI w którym poprosił o poradę w celu dalszego postepowania. Papież był pełen nadziei, że „ rezultat twej modlitwy, jak ja przewiduje, a ty pragniesz, może być szczęśliwy”.

Zakon zwoływał tymczasowe kongregacje na terenie państwa rosyjskiego, od 1782, wybierając każdorazowo wikariusza generalnego z pełnomocnictwem funkcji głównego przełożonego. Pius VII w 1801r. mianował wikariusza generalnego Franciszka Kareu ojcem generałem „ na wygnaniu”. Towarzystwo utworzyło prowincje w Rosji i w Italii.

RENESANS JEZUITÓW

7 sierpnia 1814 papież Pius VII, przywrócił zakon do istnienia w katolickim świecie. Zaczęło się powolne odbudowywanie Towarzystwa, ponownie otwierano uniwersytety i kolegia jezuickie. Liczba osób w zakonie wzrosła od ok. 1 000 w 1814, do ponad 12 000 w 1880.

Zakon wrócił całkowicie dopiero po II wojnie światowej , a głownie po Soborze Watykańskim II.

Na dzień dzisiejszy Jezuici są jednym z najbardziej wpływowych zakonów w Kościele katolickim. Jest ich ok 19 tys., działają w 114 krajach i posiadają własne uniwersytety, szpitale, szkoły średnie i podstawowe, mają również programy w tv i radiu.